Ierse fluit en tin whistle

De Ierse fluit en de tin whistle. Nee dat zijn beslist niet dezelfde instrumenten! Vaak zie je dat de de tin whistle wordt aangeduid als Ierse fluit maar dat is een misvatting. De Ierse fluit is een houten dwarsfluit! De tin whistle is een klein fluitje met een mondstuk. Beiden zijn muziekinstrumenten voor de Ierse muziek maar een fluit is toch echt een ander instrument dan een whistle!

De oudste fluiten

De allereerste fluiten waren fluiten gemaakt van beenderen. Lange tijd dacht men dat de oudste fluit een benen fluit was met één toongat. Deze fluit komt uit de tijd van de de vroege homo sapiens en werd waarschijnlijk gebruikt om vogelgeluiden te imiteren.
Recent hebben archeologen in de Balkan nog oudere fluiten gevonden. Deze nog oudere fluiten zijn door neanderthalers gemaakt en hebben niet één maar vier toongaten! Een reeks toongaten betekent dat er eenvoudige toonladders en dus een melodie op het instrument kan worden gespeeld. Het kan dus maar zo zijn dat de Neanderthalers al een muzikale cultuur kenden! De menselijke muziekcultuur en het gebruik van fluiten om muziek te maken is daarmee veel ouder dan we tot voor kort dachten.

Moderne dwarsfluiten

De fluit mag een lange geschiedenis hebben, maar sinds de eerst fluiten van been, is er eerlijk gezegd niet zoveel aan de fluit veranderd. Pas veel later in de middeleeuwen, kreeg je fluiten met een mondstuk van klei of leem, dat van de bovenkant wordt aangeblazen. De oorspronkelijk “dwars” fluit is sinds de oudheid niet echt meer veranderd. Het was toen, en is nu nog steeds, niet meer dan een buis met gaten om muziek mee te maken!

De moderne metalen dwarsfluit die is uitgevoerd met mechaniek ontstaat pas in de negentiende eeuw. Dit type “Boehm dwarsfluit” ontwikkelt zich vooral als een instrument voor de elite. De materialen zoals edele zilverlegeringen en de bouwwijze met een ingewikkeld mechaniek maken de moderne dwarsfluit kostbaar. De traditionele houten dwarsfluiten of Engelse fluiten, met of zonder eenvoudig kleppen mechaniek, waren sindsdien voor de gewone man. Een tijd lang werd de moderne Boehm dwarsfluit als muzikaal superieur gezien. De klank van deze fluiten is nadien vooral omarmd door de klassieke muziek en jazz.

De Ierse fluit

Gedurende de negentiende eeuw werd traditioneel Ierse folkmuziek vooral op Engelse fluiten gespeeld. Deze houden dwarsfluiten waren voorzien van een mechaniek. Dit mechaniek werd voor folkmuziek vastgezet of zelfs verwijderd. De Ierse dwarsfluit zoals we die nu kennen is eigenlijk een uitvinding van later datum.

In de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw vindt er een grote opleving plaats van de traditioneel Ierse folkmuziek. Met deze opleving komt de houten dwarsfluit opnieuw in beeld. De Ierse fluit zoals we die nu kennen is geen oude fluit. De Ierse fluit is vooral “opnieuw” ontwikkelt tijdens het reveil van de Ierse muziek in de jaren zestig. De Engelse fluiten werden aan een kritische blik onder worden en er ontstond een nieuw type dwars fluit met zes toongaten.

De Ierse fluit zoals we nu kennen is echt gemaakt om traditioneel Ierse folkmuziek op te spelen. Het warme timbre leent zich fantastisch voor traditioneel Ierse maar ook voor veel Keltische folkmuziek. Het spelen op open toongaten maakt de meest pure, authentieke en expressieve muzikale beleving mogelijk.

De Ierse fluit mag dan een moderne ontwikkeling zijn, het is een puur en natuurlijk en traditioneel muziekinstrument. Ierse fluiten maken is een ambacht. Massaproductie kom je niet tegen. Een goede Ierse fluit koop je dan ook niet in de winkel maar in een werkplaats! Een goede Ierse fluit wordt voor je gemaakt!

De tin whistle

De tin whistle is dat klein fluitje dat je telkens het gevoel geeft dat je in een wereld van sprookjes, sagen en mythen beland. De hoge vaak wervelende klanken roepen Tolkien achtige landschappen en verhalen over elfen en tovenaars op. Wanneer je dat hoort, dan hoor je onmiskenbaar een Tin whistle.

De Tin whistle lijkt een instrument uit werelden van “er was eens…..” en van “sprookjes die voorbij gaan aan tijd en ruimte” maar niks is minder waar.

De Tin whistle heeft een vrij korte geschiedenis en is een zelfs een jong instrument. Pas in de tijd dat tin goedkoop geproduceerd kon worden begint het fluitje furore te maken in de Ierse en Keltische volksmuziek. Tin wordt pas sinds de industriële revolutie op grote schaal en dus goedkoop geproduceerd. De eerste berichten over de Tin Whistle stammen pas uit 1825 en dat is de tijd van de verhalen van Charles Dickens.

Robert Clarke was de eerste die in 1840 begon om tinnen fluitjes op grotere schaal te maken. De man had toen geen idee wat dit fluitje zou gaan betekkenen. Dat de eerste Tin whistles goedkoop waren zorgde er voor dat het fluitje populair werd onder het gewone volk. Als snel weet de tin whistle zou één van de toonaangevende instrumenten te worden in de Keltische en Ierse volksmuziek. De traditioneel Ierse Folk folkmuziek is vandaag ondenkbaar zonder de Tin whistle.

Tin Whistle, gemakkelijk te spelen?

Wanneer je voor het eerst Tin Whistle speelt dan ben je al vlot in staat een aardig deuntje te spelen. Het fluitje heeft zes toongaten en de meest populaire Tin whistles zijn gestemd in de toonladder van D. Het gemak waarmee de Tin whistle wordt bespeeld maakt het aantrekkelijk om er mee te beginnen. Maar vergis je als muzikant niet in het kleine fluitje! Wanneer je doorzet, dagelijks goed oefent en er helemaal voor gaat, dan kun je met de Tin whistle veel meer dan een deuntje spelen. Wanneer de Tin Whistle virtuoos wordt bespeeld dan dansen de vingers bliksemsnel heen en weer en klinkt het fluitje wervelend en zingend. In de handen van een goede muzikant wordt de Tin whistle een werkelijk betoverend instrument.

Low Whistle

De Tin whistle is een vrij jonge telg in de fluit familie, nog jonger dan de Tin whistle is de Low whistle. De Engelse fluitmaker en jazz muzikant Bernard Overton introduceerde de Low Whistle in 1971. De low whistle is de grote broer van de tin whistle. Het geluid van de low whistle doet net als de Tin whistle denken ruige heuvels, mysterieuze Glens, sprookjes en legenden van Ierland. De low whistle is één van de jongste instrumenten in de wereld van Folk muziek.

Tin whistle, modern en van alle tijden

Of je nu een instrument bespeeld met een eeuwenoude traditie of een jonge telg uit de familie van muziekinstrumenten: De whistle staat hoe dan ook in een eeuwenoude traditie! Fluiten en trommels horen samen met de menselijke stem tot de oudste muziekinstrumenten. Als muzikant gebruik ik ze graag als aanvulling op mijn hoofdinstrument de Ierse dwarsfluit. Ik houd van de mix van verhalen vertellen en het gebruik van muziekinstrumenten die de sfeer van het verhaal omlijsten.